Rebelia: realistyczna wersja Braveheart

Nie ulega wątpliwości, że Paul Greengrass to reżyser, który lubi wrzucać nas w sam środek akcji. Robił to w filmach o Jasonie Bournie, a także w Lot 93 , Krwawa niedziela czy Kapitan Phillips, gdzie kamera z ręki i niemal dokumentalny sposób filmowania dawały wyjątkowe poczucie realizmu.  

Teraz postanowił przenieść ten styl do średniowiecznej Anglii, a konkretnie do czasów powstania chłopskiego z 1381 roku..

Efektem jest Rebelia (The Uprising), film, który nieuchronnie przywodzi na myśl Braveheart – Waleczne serce, choć oczywiście są między nimi różnice, o których jeszcze opowiem.

Rekonstrukcja historyczna jest bardzo udana, podobnie jak atmosfera i cała oprawa produkcyjna. Nie jestem tylko pewien, czy za parę lat nadal będziesz pamiętać ten film. Już wyjaśniam dlaczego.

O czym opowiada Rebelia?

Film przenosi nas do Anglii roku 1381, kraju wciąż odczuwającego skutki czarnej śmierci, gdzie chłopi żyją w koszmarnych warunkach. Wojna z Francją wymaga pieniędzy, podatki stale rosną, a większość mieszkańców ledwo ma za co przeżyć.

Andrew Garfield gra chłopa, który stracił rodzinę, a jego rozpacz staje się w końcu iskrą zapalną buntu przeciw nadużyciom władzy. To, co zaczyna się jako lokalny konflikt, łączy się ze znacznie większym powstaniem, na którego czele stoją postacie historyczne takie jak Wat Tyler i John Ball, zamierzające dotrzeć do Londynu i wywalczyć ustępstwa od młodego króla Ryszarda II.

Film opiera się na prawdziwych wydarzeniach, choć główny bohater jest fikcyjny, a twórcy pozwalają sobie na pewne swobody. Warto o tym pamiętać, ale nie przeszkadza to w uznaniu go za ciekawe spojrzenie na jeden z rozdziałów średniowiecznej historii Anglii.

Bardzo solidna obsada

Andrew Garfield wciela się w chłopa trawionego bólem i urazą, który w powstaniu znajduje powód, by żyć dalej. To dość powściągliwa postać, daleka od typowego bohatera wygłaszającego przez cały film przemowy do swoich zwolenników — jak William Wallace czy Maximus Decimus Meridius — i sądzę, że Garfield świetnie odnajduje się w tej roli.

Dobrze wypadają również Cosmo Jarvis jako Wat Tyler — po Szogunie chyba zasmakował w historycznych epopejach — oraz Jamie Bell jako John Ball, dwie postacie, które pomagają zrozumieć różne motywacje powstańców. Nie wszyscy mają te same cele ani oczekiwania wobec buntu, co dodaje wiarygodności i głębi opowieści, która nie sprowadza się do dobrych chłopów walczących ze złymi możnymi.

Po drugiej stronie widzimy młodego Ryszarda II, granego przez Woody'ego Normana, oraz jego doradców, wśród których wyróżnia się Tom Hollander. Cała obsada sprawdza się bardzo dobrze i nie mam większych zastrzeżeń do żadnego występu.

Szare, brudne i wiarygodne średniowiecze

Najbardziej spodobała mi się w Rebelii atmosfera. Greengrassowi udało się odtworzyć bardzo wiarygodną średniowieczną Anglię, zdominowaną przez szarości i brązy, błotniste drogi, nędzne domy i wygłodzoną ludność zmęczoną nieustannymi nieszczęściami.

Pod względem wizualnym film ma wyrazisty charakter. Wszystko jest surowe i nieprzyjemne, od ubrań po wnętrza domów. Podczas seansu mówiłem partnerce, że trudno wyobrazić sobie epokę, w której życie wyglądało tak mało zachęcająco.

Nie ma tu oczywiście miejsca na średniowiecze pełne rycerzy w lśniących zbrojach, wielkich namiętności i bohaterskich czynów.

Ale akcja jest. A przemoc idealnie pasuje do tej koncepcji. Zarówno gdy pozostaje stłumiona, jak i gdy wybucha, jest filmowana w sposób bardzo fizyczny i przekonujący. Starcia są brutalne, chaotyczne i mało eleganckie, co moim zdaniem dobrze odpowiada przedstawionej epoce..

Jasne, że styl Greengrassa, z jego kamerą z ręki i nerwowymi ruchami, może irytować niektórych widzów. Mnie tutaj pasuje znakomicie. Jestem niemal pewien, że średniowieczna bitwa musiała być chaotycznym doświadczeniem: ludzie popychali się, krzyczeli i uderzali, nie mając pojęcia, co dzieje się kilka metrów dalej. Właśnie takie wrażenie udaje się osiągnąć reżyserowi.

Ten realizm bitew i scenografii, w połączeniu z oparciem na wydarzeniach historycznych — z pewnymi odstępstwami, przypominam — sprawia, że sądzę, iż film świetnie nadawałby się do wykorzystania na lekcjach historii dla nastoletnich uczniów. Oczywiście należałoby wyjaśnić, które wydarzenia są prawdziwe, a które zmieniono na potrzeby kina, ale film daje dobre wyobrażenie o nierównościach społecznych, warunkach życia chłopów i działaniu władzy w ówczesnym społeczeństwie feudalnym.

Braveheart, któremu brakuje trochę rozmachu

Mój największy problem z Rebelią polega na tym, że mimo świetnego odtworzenia epoki i interesującego konfliktu historycznego film wydał mi się nieco chłodny.

Powstanie chłopskie przeciw głęboko niesprawiedliwemu systemowi władzy powinno mieć wszystkie składniki potrzebne do silnego zaangażowania emocjonalnego. Są tu ludzie, którzy stracili rodziny, tacy, którzy ledwie mają co jeść, ciągłe nadużycia i ludność gotowa zaryzykować wszystko, bo prawie nie ma już nic do stracenia.

A jednak, poza początkiem, nie udało mi się zżyć z tą historią tak mocno, jak oczekiwałem..

Wtedy właśnie przychodzi mi na myśl Braveheart – Waleczne serce. Oba filmy pokazują ludowe powstania przeciw istniejącej władzy, choć Greengrass podchodzi do tematu znacznie bardziej realistycznie i mniej idealizuje go niż Mel Gibson. Problem w tym, że Braveheart – Waleczne serce, mimo wszystkich przesad i historycznych swobód, dużo mocniej angażował widza w walkę swoich bohaterów.

Rebelia stawia na bardziej stonowaną i wiarygodną rekonstrukcję, ale płaci za to utratą dużej części emocji. Greengrass nie musi kopiować przemówień Williama Wallace'a ani zmieniać każdej bitwy w epickie widowisko, jednak chętnie zobaczyłbym więcej emocjonalnej głębi u głównych postaci.

Poza tym film trochę mi się dłużył. Nie jest nudny i ma kilka dobrze zrealizowanych momentów napięcia, ale są fragmenty, w których narracja traci siłę. Nieco ponad dwie godziny można by trochę skrócić bez szkody dla efektu.

Na koniec warto wspomnieć o paru szczegółach. W promocji filmu mocno eksponowano związek z Robin Hoodem. Dla mnie to raczej ciekawostka. Zaskakujący pomysł, który mógłby zadziałać, gdyby nie było wiadomo, że jest fikcją, ale nie warto poświęcać mu zbyt wiele uwagi.

Ciekawe jest jednak zestawienie tego ujęcia z niedawnym filmem The Death of Robin Hood z Hugh Jackmanem. Bohaterowie tak bardzo się różnią, że trudno sobie wyobrazić, jak jeden mógłby przekształcić się w drugiego, choć oczywiście mówimy o niezależnych filmach, które na swój sposób korzystają z tej samej legendy.

Najlepsze strony Rebelii

Największą zaletą jest dla mnie atmosfera. Greengrass bardzo przekonująco pokazuje średniowieczną Anglię, ze zdjęciami w przygaszonych barwach i brudem, który wydaje się nieodłączną częścią każdej scenerii.

Wyróżniłbym też sposób przedstawienia przemocy. Walki są odpowiednio chaotyczne, a kamera z ręki pozwala poczuć się w samym centrum wydarzeń.

Obsada dobrze sobie radzi, a sama historia powstania chłopskiego z 1381 roku jest na tyle ciekawa, by uzasadnić powstanie filmu, zwłaszcza że to wydarzenie historyczne rzadko pojawia się w kinie popularnym.

Najsłabsze strony Rebelii

Najbardziej szkodzi mu brak emocji. Film dobrze oddaje cierpienie i przemoc tamtych czasów, ale nie angażuje mnie tak mocno, jak powinno powstanie tego rodzaju.

Jest też nieco za długi, a porównanie z innymi eposami historycznymi pokazuje, że nawet przy tak realistycznym podejściu przydałoby się czasem więcej dramatyzmu.

Historyczne odstępstwa uważam za mniejszy problem. Można o nich dyskutować, ale nie zmieniają mojej ogólnej oceny.

Podsumowanie i werdykt

Rebelię uważam za dobry film historyczny, szczególnie dzięki umiejętności odtworzenia feudalnej Anglii i pokazania przemocy oraz nierówności społecznych tamtej epoki bez ich upiększania.

Greengrass przenosi swój charakterystyczny styl do środowiska zupełnie innego niż zwykle i sądzę, że wizualnie eksperyment się udał. Bitwy są chaotyczne, postacie wiarygodne, a obsada wykonuje dobrą robotę.

Uważam jednak również, że ten film jest ciekawszy ze względu na to, co pokazuje, niż na to, co pozwala poczuć. Trochę mi się dłużył i choć rozumiem dążenie do realizmu, brakowało mi części emocji znanych z Braveheart – Waleczne serce..

Jeśli lubisz kino historyczne, warto go obejrzeć. A jeśli uczysz historii, może nawet być dobrym narzędziem do pokazania uczniom, jak wyglądało życie w społeczeństwie feudalnym, pod warunkiem dodania odpowiednich wyjaśnień historycznych.

Informacje o filmie „Rebelia”

Pozycja	Informacja
Tytuł w Hiszpanii	El hombre que desafió al rey
Tytuł oryginalny	The Uprising
Rok	2026
Reżyseria i scenariusz	Paul Greengrass
Czas trwania	128 minut
Obsada	Andrew Garfield, Cosmo Jarvis, Jamie Bell, Woody Norman, Tom Hollander, Katherine Waterston i Thomasin McKenzie
Gatunek	Dramat historyczny, akcja i wojna
Miejsce i czas akcji	Anglia, 1381
Dystrybutor w Hiszpanii	DeAPlaneta