The Expanse: een van de beste sciencefictionseries uit de geschiedenis

Ik herhaal het, voor het geval het met de titel nog niet duidelijk was: The Expanse is een van de beste sciencefictionseries aller tijden. Top 3, zonder twijfel en voor mij de beste.

De serie heeft alles: goede personages, een interessante plot, een rijk en geloofwaardig universum, vijanden die je wreed wilt zien sterven en een realistischer manier om sciencefiction te begrijpen.

Hard, serieus, zonder opsmuk en zonder die Star Wars-neiging om de ruimte te gebruiken als excuus om overal speciale effecten in te stoppen.

Dat gezegd hebbende, het is geen makkelijke serie. Er zijn veel personages, veel facties, veel verraad en belter-jargon dat behoorlijk wat aandacht vraagt en je zelfs dwingt de serie te pauzeren, vooral als je haar in de originele versie kijkt. 

Het goede is dat, hoewel de verhaallijnen over meerdere afleveringen (en seizoenen) sudderen, het geen trage serie is. In bijna elke aflevering gebeurt er iets, het verhaal gaat vooruit en je merkt gaandeweg dat alles deel uitmaakt van een veel groter universum.

Daarom duwt de serie je, ook al is ze niet licht, om haar achter elkaar te kijken. Het is moeilijk eruit te stappen zodra je haar universum binnen bent.

Het deel waarin je er echt in stapt, is het volgende.

Het einde van het eerste seizoen: wanneer alles op zijn plaats valt

De serie begint goed, maar ik denk dat aan het einde van het eerste seizoen al duidelijk is dat we met iets anders te maken hebben.

Tot dat moment lijkt de serie verschillende ideeën te mengen: Millers noir-plot, sciencefiction met schepen en pseudorealistischetechnologie, politieke intrige à la Game of Thrones in de ruimte en een meer dan plausibele toekomst waarin Aarde, Mars en de Gordel zoiets als staten zijn: met belangen, culturen, haat en verschillende manieren om het leven te begrijpen.

Maar plotseling, op dat moment, valt alles op zijn plaats.

En dan grijpt dat universum je, veel donkerder dan dat van Star Trek, om een voorbeeld te noemen van geweldige sciencefiction maar met een andere geest. 

Hier is geen idealistische blik op de toekomst en geen schone verkenning van het universum. The Expanse is vuiler, veel politieker, realistischer en minder optimistisch. Haar toekomst voelt niet als een technologische fantasie, maar als een extrapolatie van onze huidige wereld.

Harde sciencefiction

Een van de dingen die ik het leukst vind aan de serie is dat ze serieus neemt wat ze vertelt, waarschijnlijk door haar literaire oorsprong. Ze hoeft je niet voortdurend eraan te herinneren dat ze volwassen, donker of complex is. Ze is het gewoon.

En dat geldt voor de fysica. Het science -deel van haar genre sciencefiction telt net zo zwaar mee als het fiction-deel.

Zwaartekracht telt. Versnelling telt. Manoeuvres tellen. Het vacuüm telt.

Een schip beweegt niet als een X-Wing en een gevecht is natuurlijk geen uitwisseling van rode en groene stralen totdat de goeden winnen.

Hier zijn afstand, beperkte munitie, berekening, snelheid, schade, angst en bloed. Behoorlijk veel bloed.

En gevolgen.

Een toekomst die zou kunnen bestaan

Een van de grote sterke punten van de serie is dat ze een universum bouwt dat met en buiten de hoofdpersonen bestaat. In die omgeving zouden duizend verschillende verhalen verteld kunnen worden, bijvoorbeeld dat van Erich (een bijpersonage uit het latere deel).

Want Aarde, Mars en de Gordel zijn geen decor, maar ook hoofdrolspelers. Het zijn politieke, sociale en culturele blokken. Je voelt ze.

De Aarde is het oude machtscentrum. Mars is de technologische en militaire ambitie van een beschaving die rond een gemeenschappelijk project is gebouwd. De Gordel is uitbuiting, overleven, wrok en aanpassing.

De Belters bijvoorbeeld zijn heel anders dan de Inners (aardbewoners en Marsbewoners). Hun stijl — extravagante kapsels en vol tatoeages —, hun manier van spreken — hun accent, hun taal — en hun manier om zich door de wereld te bewegen maken het soms lastig de serie te volgen, vooral in de originele versie, maar zijn ook een van haar grootste troeven. 

Ze praten niet zo door een willekeurige scenariokeuze, maar omdat ze zich vanuit de Inners hebben ontwikkeld, omdat ze in een andere omgeving leven en omdat hun identiteit voortkomt uit die fysieke en sociale afstand.

En je gelooft het, Beltalowda.

Ruimtegevechten: een les in toegepaste fysica

De gevechten in The Expanse behoren tot het beste dat op televisie binnen de sciencefiction is gemaakt.

Ze zijn visueel niet de grootste of spectaculairste, maar ze weerspiegelen beter dan welke andere ook wat je zou mogen verwachten.

Die draaien en de g-versnellingen die ze bij de bemanning veroorzaken, massa-aandrijving, de inslagen van de railguns, elektrische circuits die op het slechtste moment kapotgaan… Alles lijkt geloofwaardig.

Elke manoeuvre is bedacht en om een reden beslist. Elk wapen, allemaal heel geloofwaardig, werkt zoals je zou verwachten. Elke beslissing kan iemand doden, of laten leven.

Op de een of andere manier doen ze denken aan zeeslagen, maar dan in de ruimte, wat ik veel geloofwaardiger vind dan wat we in andere soortgelijke series zien.

Een scène die samenvat waarom The Expanse zo goed is

Er is een scène waarin Drummer en Ashford fysiek vastzitten onder machines van meerdere tonnen.

Er zweeft een communicator in het vacuüm waarmee ze hun kameraden zouden kunnen waarschuwen. En ze bedienen een mechanische haak om hem te bereiken.

Ze proberen het en falen.

Ze proberen het opnieuw en falen.

En bij de derde poging, waar elke andere serie het zou hebben opgelost doordat de haak nu wel de communicator pakt en probleem opgelost, werkt het hier niet zo. Hier lijkt het alsof ze het hebben gehaald… en dan breekt hij.

Dat is The Expanse.

Dingen falen, oplossingen zijn nooit makkelijk en de ruimte is wreed voor de mens.

Maar er is meer: terwijl de hele scène zich afspeelt, gebruikt de serie die spanning en die limietsituatie om een geweldig gesprek op te bouwen tussen twee personages die de typische bijrollen hadden kunnen zijn die even verschijnen om de plot vooruit te helpen en die uiteindelijk toch veel meer gewicht krijgen.

De scène werkt op twee sporen: zowel door de fysieke spanning als door de dialogen. Drummer en Ashford zijn er niet alleen zodat je de ernstige gevolgen van een probleem ziet; de serie gebruikt het om ons beter te laten zien wie ze werkelijk zijn en hoe ze in elkaar zitten.

Een cast van interessante personages

The Expanse heeft veel personages. Verschillende heel goede, en hoewel ze niet allemaal op hetzelfde niveau spelen, hebben hoofdpersonen, bijfiguren en vijanden dat “iets” waardoor ze heel goed op het scherm werken.

Of het nu door de personages zelf komt, hun karakterisering, hun acties, het acteerwerk of de dialogen, elke scène toont je iets interessants.

Drummer

Ik kon met niemand anders beginnen, want zij is mijn favoriete personage.

Ze heeft alles. Ze kan een geweldige leider zijn of een grote steun voor anderen. Ze weet wanneer ze de teugels moet nemen en wanneer ze opzij moet stappen. Ze is intelligent, hard, charismatisch en een actieheldin, zonder politieke of emotionele complexiteit te verliezen.

Bovendien merk je dat de serie in haar elementen van verschillende personages uit de romans heeft samengebracht. Dat had slecht kunnen uitpakken (we hebben het in andere series gezien), maar hier gebeurt precies het omgekeerde: Drummer wint aan intensiteit, gewicht en relevantie.

Onmogelijk om weg te kijken telkens wanneer ze op het scherm verschijnt.

Amos

Niet omdat hij een van mijn favorieten is, wat hij is, maar ik licht hem eruit omdat hij een van de meest geloofwaardige ontwikkelingen van de serie heeft.

Het makkelijke zou zijn geweest om hem te laten bij de typische bruut met een goed hart die leert een beter mens te worden.

Maar The Expanse doet niet precies dat. Amos gaat van een type dat anderen als moreel kompas nodig heeft naar iemand die zijn eigen beslissingen kan nemen.

Hij blijft gevaarlijk, blijft droog en blijft die heel eigen manier hebben om de wereld te begrijpen, maar hij is niet langer alleen maar spierkracht.

Amos houdt niet op Amos te zijn, maar hij is (veel) meer dan in het eerste seizoen.

Holden

Ik vind het personage juist leuk omdat hij een behoorlijk bijzondere protagonist is.

Hij is nergens bijzonder goed in: Amos en Bobbie vechten beter, Naomi is een veel betere ingenieur, Alex veegt de vloer met hem aan als piloot, Avasarala is hem duizend keer de baas als het om politiek gaat…

Holden is eigenlijk “alleen maar” het morele kompas en de lijm van de groep.

Hij is de minst hoofdrolachtige hoofdpersoon die ik me herinner in een serie van dit soort. Een held bijna tegen wil en dank.

Ook al wordt het in de serie niet helemaal duidelijk, hij is geen “uitverkorene”. De protomolecuul kiest hem, niet omdat hij speciaal is in een messiaanse zin zoals Neo in Matrix, maar omdat hij op de juiste plaats is, met het juiste schip, de juiste band met Miller en die neiging van hem om zich overal mee te bemoeien waar hij niet gevraagd wordt.

Bovendien heeft Holden zwaktes. Soms is hij vermoeiend, naïef, wordt hij gebruikt en neemt hij op zijn minst discutabele beslissingen. Maar zonder hem zou de Rocinante niet hetzelfde zijn.

Avasarala, Naomi en Bobbie

Avasarala werkt heel goed als politica. Ze is manipulatief, hard en kiest duidelijk voor de Aarde wanneer ze kan.

Maar ze heeft ook een bredere opvatting van de mensheid. Ze speelt vuil, maar is geen blinde bureaucraat. Ze begrijpt dat er boven Aarde, Mars of de Gordel iets groters staat: het voortbestaan van de menselijke soort.

Naomi werkt voor mij daarentegen met vlagen. Ze is intelligent, dapper en zeer bekwaam, want ze bewijst haar kunnen meerdere keren in de loop van het verhaal, maar ze kan ook te idealistisch en egoïstisch overkomen.

Haar verhaallijn met Filip en Inaros is relevant, al is het eerlijk gezegd een van de minst interessante delen van de serie.

Bobbie daarentegen heeft een merkwaardige en vrij brede ontwikkeling: van top-Marsmilitair naar arbeider nadat ze is verstoten. En van daaruit nog verder naar beneden: als deel van een groep die illegale activiteiten pleegt. Later komt ze via Avasarala dichter bij de politiek om uiteindelijk haar plek als lid van de Rocinante te vinden.

Niemand verandert in de serie zo vaak van situatie. Alleen daarom al vind ik haar sympathiek.

De antagonisten: heel goed, maar één (ver) boven de rest

Marco Inaros is de grote antagonist van The Expanse.

Mao heeft zijn rol, Errinwright is hatelijk, Murtry is extreem vermakelijk en, nou ja, ik beschouw het protomolecuul niet als vijand, ondanks dat het een fascinerende bedreiging is.

Maar Inaros is de top, omdat hij op de best mogelijke manier onuitstaanbaar is.

Hij is charismatisch, manipulatief, profetisch en enorm hatelijk. Hij begrijpt de menselijke psychologie perfect, pakt de wrok van de Belters en maakt er een wapen van.

En hij vreet het scherm op bij elke verschijning, met die heel bijzondere look.

Je wilt dat hij verliest. Twee keer is hij er bijna, maar hij valt niet en je bloed kookt. Je wilt dat iemand hem eindelijk omlegt. Maar je kunt niet wegkijken tot het gebeurt.

Waarom The Expanse vandaag nog de moeite waard is

Vergeleken met andere series in het genre staat The Expanse ver boven bijna alle recente sciencefiction, vooral omdat de serie begrijpt dat het interessantste aan het genre is om een aantrekkelijke wereld te bouwen met regels, conflicten en gevolgen.

Daarom vind ik haar veel steviger dan Foundation als adaptatie van klassieke sciencefiction. De zogenaamde adaptatie van Asimovs werk heeft meer visuele allure, budget en ambitie om enorm te lijken, maar je ziet alle naden.

The Expanse daarentegen pakt de wortels aan, weet wat ze vertelt en waarom het ertoe doet.

Met Battlestar Galactica is de vergelijking eerlijker. Battlestar heeft enorme pieken en memorabele momenten, maar The Expanse lijkt mij consistenter als universum, preciezer in haar politieke opbouw en over het geheel ronder.

Star Trek heeft heel goede series die qua concept wel wat kunnen lijken (hallo Picard), maar haar universum is veel idealistischer. En goed, Star Wars is iets anders: puur en hard entertainment zonder enige reflectie.

The Expanse telt zes seizoenen, de hoofdboog wordt afgesloten en de serie kijkt verrassend makkelijk weg. Bovendien heeft ze die kwaliteit van grote genrewerken: wanneer ze eindigt, wil je haar wereld niet verlaten.

Geloof me, je zult de romans willen lezen. Weten wat er met Laconia gebeurt. Meer begrijpen over het protomolecuul. Meer weten over de toekomst van personages als Erich of Filip Nagata. Je wilt er alles uithalen, tot de laatste druppel.

En dat bereiken maar heel, heel weinig werken.

Het slechtste van The Expanse

The Expanse is niet perfect, al komt ze in de buurt.

Het vijfde seizoen vind ik het zwakste omdat het de hoofdpersonen uit elkaar haalt en een deel van de groepschemie verloren gaat. Daarvoor krijgt het wel individuele diepgang terug, maar je bent het hele seizoen aan het wachten tot ze weer samenkomen.

Ook, en dit is een probleem van haar literaire oorsprong en van de moeilijkheid om bepaalde concepten op het scherm te tonen, zijn er momenten waarop het lijkt alsof je een puzzelstukje mist. In de omzetting blijven sommige verklaringen onderweg liggen. 

Ilus is het beste voorbeeld: alles wat gebeurt met het protomolecuul, Miller, de activering van buitenaardse technologie en de veranderingen op de planeet begrijp je afzonderlijk, maar het blijft onduidelijk wat oorzaak en wat gevolg is.

Aan de andere kant heeft het zesde seizoen een probleem: door Covid telt het slechts zes afleveringen, wat door de productiecontext doorwerkt. Het is erg goed, maar kort, en alles voelt een tikje versneld. 

Het sluit het hoofdconflict af, ja, maar laat Laconia volledig open en geeft het gevoel dat dit universum veel langer had kunnen doorgaan, wat trouwens de bedoeling van de producenten was, voor het geval er ooit een vervolg kwam.

Er zijn kleinere details, zoals het weinig epische vertrek van een geliefd personage om redenen buiten het verhaal zelf. Je begrijpt de context, maar dramatisch voelt het weinig episch en wringt het.

Tot slot, waarschijnlijk verbonden met het beëindigen van de adaptatie bij het zesde van de negen hoofdboeken die er voorlopig zijn, blijven de toekomsten van Erich, Filip Nagata en andere personages in de lucht hangen.

Het is niet slecht in strikte zin, maar je zou er graag meer over weten. Het is deel van die honger die de serie achterlaat.

Conclusie: het ergste is dat je meer zult willen

Ik denk dat ik heel duidelijk heb gemaakt dat ik The Expanse de beste sciencefictionserie aller tijden vind.

Niet door één enkele zaak, maar door de som van het geheel: universum, personages, politiek, realistische fysica, tempo, antagonisten, gevechten en een manier om het genre te begrijpen die de kijker respecteert.

Ze kauwt niet alles voor en verwart spektakel niet met lawaai.

Ze is veeleisend, ja. Soms te veel. Er zijn momenten waarop je zou willen dat ze een puzzelstukje beter uitlegt, haar laatste seizoen langer maakt of zelfs doorgaat voorbij het punt waarop ze besluit te stoppen.

Maar juist daardoor blijft ze in je hoofd.

The Expanse eindigt en jij blijft aan haar wereld denken. Aan Laconia. Aan Filip. Aan Erich. Aan Drummer. Aan Amos. Aan alles wat daarna zou kunnen komen.

Daarom is het ergste aan The Expanse niet dat ze eindigt. Nee.

Het ergste is dat ze eindigt en jij achterblijft met een enorme drang om te weten wat er voorbij de ring ligt.

Technische fiche van The Expanse

Veld	Gegeven
Titel	The Expanse
Jaar	2015-2022
Seizoenen	6
Afleveringen	62
Duur	42-63 minuten per aflevering
Makers	Mark Fergus, Hawk Ostby, Daniel Abraham en Ty Franck
Hoofdrolspelers	Steven Strait, Dominique Tipper, Wes Chatham, Shohreh Aghdashloo, Cas Anvar, Thomas Jane, Frankie Adams, Cara Gee
Genre	Sciencefiction
Land	Verenigde Staten
Beschikbaar op	Prime Video