Pochodzenie i ewolucja APU

Dziś brzmi to dość oczywiście, ale około 2012 roku, gdy wszystko się zaczęło, wcale takie nie było.

AMD miało wszystko przeciwko sobie: jednego Intela który wtedy był bezwzględnym liderem w procesorach konsumenckich i serwerowych. Jedną Nvidię która była jeszcze bardziej dominująca na rynku kart graficznych. I publiczność, która, powiedzmy, nie była zbyt entuzjastycznie nastawiona do marki.  

Na domiar złego prezentowali dość nowatorską koncepcję, która łamała powszechnie przyjętą wtedy zasadę: jeśli chciałeś grać, koniecznie potrzebowałeś dedykowanej GPU.

Ale AMD dostrzegło przyszłość. Przynajmniej jej część:

GPU i CPU mogły znaleźć się w tym samym układzie i dawać przyzwoite wyniki w grach.

I stworzyło pojęcie APU.

A10-5800K: pierwszy w swoim rodzaju

Ściśle rzecz biorąc, AMD A10-5800K nie było pierwszym APU AMD, ale było pierwszym, które sprawiło, że ta idea zaczęła naprawdę mieć sens w graniu.

Zintegrowana grafika istniała już wcześniej, zarówno u Intela, jak i u samego AMD, ale były to podstawowe rozwiązania: dawały obraz, odtwarzały wideo (nie wszystkie kodeki) i niewiele więcej. Jeśli chciałeś grać, nawet bez wielkich ambicji, normalnie myślałeś o dedykowanej karcie graficznej.

A10-5800K dość mocno zmieniło to postrzeganie.

Jeśli przejdziemy do technikaliów, mówimy o APU wprowadzonym w 2012 roku, z 4 rdzeniami, 4 wątkami, taktowaniem bazowym 3,8 GHz, turbo do 4,2 GHz, TDP 100 W i zintegrowaną grafiką Radeon HD 7660D. 

Oczywiście nie była to bestia, ale dawała realną możliwość złożenia taniego PC i grania bez kupowania osobnej karty graficznej. 

Nie konkurowało z poważnym komputerem gamingowym, tylko z dedykowanymi kartami z najniższej półki, tymi za 50 czy 60 euro, które sprzedawcy części PC dorzucali niemal z przyzwyczajenia osobom bez większej wiedzy, żeby mogły „w coś pograć”. 

Media takie jak AnandTech czy Tom’s Hardware umieszczały jego wydajność graficzną blisko modeli takich jak Radeon HD 6450 albo GeForce GT 520, czyli właśnie tych podstawowych kart, które do tej pory wydawały się niezbędne.

Miało też bardzo ważną cechę: było ogromnie zależne od RAM-u. Ponieważ zintegrowana GPU nie miała własnej pamięci, korzystała z pamięci systemowej. Dlatego szybka DDR3 nie była kaprysem, tylko dość bezpośrednim sposobem na poprawę wydajności graficznej bez ruszania grafiki.

Z perspektywy 2026 roku może to wyglądać skromnie, ale w 2012 pomysł był bardzo mocny: za około 120 euro można było kupić procesor z przyzwoitą CPU i GPU w jednym układzie i złożyć mały, tani PC wystarczający do grania w 720p na rozsądnych ustawieniach w wielu tytułach z tamtego czasu. 

To nie było „gaming master race”. To było sprawienie, żeby granie na PC nie wymagało od pierwszego dnia ogromnej wieży, mocnego zasilacza i dedykowanej karty graficznej.

I to właśnie jest ciekawe w A10-5800K: wskazało drogę. Drogę skromnych PC, komputerów do salonu, małych desktopów, laptopów z sensowną zintegrowaną grafiką i, patrząc z perspektywy, dużej części tego, co dziś reprezentują różne obecne urządzenia.

To był pierwszy poważny krok w tym kierunku.

Ewolucja APU

Piętnaście lat i wiele prób później wygląda na to, że mieli rację i dziś jest to moda: zarówno konsole (Xbox, PlayStation) jak i skonsolizowane PC — handheldy, z Steam Deck na czele, albo desktopy z nadchodzącymi Steam Machines— wykorzystały to podejście. Oczywiście z układami AMD.

Tylko Nintendo Switch i kilka innych handhelds używa chipów Nvidii lub Intela, ale nawet one zbierają tę samą ideę APU, którą wymyślili ludzie Lisy Su.

I tak, jeśli dziś chcesz grać na PC na najwyższym poziomie jakości, wciąż potrzebujesz dedykowanej karty graficznej. Ale nie byle jakiej, tylko topowej, bo niższe, a nawet średnie segmenty są zagrożone przez APU.

Swoją drogą, koncepcja dotknęła nie tylko sprzętów nastawionych na gaming, ale także mini-PC (Mac Mini coś o tym wie) oraz ultrabooki przeznaczone do zadań wykraczających poza biurową podstawę poszły tą samą drogą.

A wszystko dlatego, że AMD uparło się przy tej koncepcji, która z czasem okazała się po prostu bardzo sensowna.

Moje osobiste doświadczenie

W moim przypadku widziałem sens w tym kierunku, bo ani wtedy, ani teraz nie potrzebowałem grać na maksimum. W tamtym czasie byłem głównie graczem konsolowym, więc moje standardy były niższe niż u pecetowego pro gracza. 

Dlatego rok później (w 2013), po żmudnym researchu — nie było ChatGPT ani takiego Reddita jak dziś, ale forum El otro lado było w tym superpomocne — złożyłem wystarczająco mały i cichy PC do salonu w takiej konfiguracji:

• APU: AMD A10-6800K.
• RAM: 2×4 DDR3 2133 MHz (najwyższa możliwa prędkość DDR3).
• SSD: Samsung 840 EVO.
• Przyzwoita płyta Asus.
• „Płaski” wentylator Noctua.
• Obudowa i zasilacz SFF, które dało się ukryć w meblu.

Wszystko działało świetnie, zarówno do grania, jak i do oglądania filmów w 1080 w H264 i 5.1, co było drugim powodem złożenia PC. Cichy sprzęt z poprawną wydajnością.

Ale postanowiłem pójść krok dalej i jakiś czas później dodałem GPU AMD Radeon HD 7750 Low Profile. 

Dlaczego, skoro podobno mogłem sobie poradzić z APU?

Bo ta dedykowana GPU kosztowała mnie mniej niż 100 €, idealnie mieściła się w obudowie i przede wszystkim działała razem z APU, tworząc to, co znano jako Dual-Graphics, czyli technologię AMD pozwalającą dwóm układom graficznym pracować razem, aby poprawić grafikę, jeśli deweloper to zaimplementował, a nie zawsze tak było.

Tak, po dodaniu tej części cały zestaw nie był najbardziej polecaną konfiguracją. 

Gdybym od pierwszej minuty wiedział, że złożę kombinację CPU + GPU, wybrałbym inne części. Ale na początku moim priorytetem był mały i cichy PC do grania oraz wygodnego oglądania filmów w salonie. I to dawało mi APU.

Późniejsze dodanie GPU było bardziej kaprysem i chęcią dłubania niż czymkolwiek innym. Bo do grania w Street Fighter 4, ówczesnego Pro, Mass Effect i Tekkena, czyli w to, w co grałem, w 720p, APU spokojnie wystarczało, żeby przebić moją hałaśliwą Xbox 360 z tamtych czasów.

Wnioski

Z perspektywy czasu APU AMD były jednym z tych pomysłów, które na początku wyglądały jak tanie rozwiązanie, a dziś wyglądają jak całkiem trafna prognoza przyszłości.

W 2012 roku wcale nie było oczywiste, że umieszczenie CPU i GPU w tym samym chipie może sensownie działać w grach. Właściwie normą było coś dokładnie odwrotnego: jeśli chciałeś grać na PC, nawet w coś prostego, kupowałeś dedykowaną kartę graficzną i tyle.

Ale AMD zrozumiało, że istnieje inny typ użytkownika.

Nie każdy chciał ogromnego, drogiego, hałaśliwego PC stworzonego do odpalania wszystkiego na ultra. Byli ludzie, którzy chcieli małego, taniego, cichego komputera wystarczająco mocnego do grania w 720p, oglądania filmów w salonie i działania jako centrum multimedialne bez wyglądu elektrowni atomowej.

W tym miejscu koncepcja APU miała pełny sens.

A10-5800K nie było idealne, ani trochę. Nie mogło konkurować z poważną dedykowaną kartą graficzną, a jego dzisiejsza wydajność wydaje się niemal śmieszna. Ale to nie ma znaczenia, bo jego znaczenie nie polega na tym, co wtedy potrafiło uruchomić, tylko na tym, co zapowiadało.

Steam Deck, PlayStation, Xbox, wiele współczesnych laptopów, mini-PCs, a nawet część obecnego zagrożenia dla kart graficznych z niższej półki wynika z tej samej idei: integrować większą moc graficzną w samym procesorze i sprawić, by cały sprzęt był mniejszy, wydajniejszy i prostszy.

Szczerze mówiąc, uważam, że AMD trafiło. Potrzeba było lat, żeby to udowodnić, po drodze spadło na nie sporo krytyki i nie wszystkie APU były równie interesujące, ale podstawowa idea była dobra. Tak dobra, że dziś już jej nie kwestionujemy.

Po prostu traktujemy ją jako kolejną opcję. A w wielu przypadkach — być może w większości — najlepszą.