Als je veel Asimov hebt gelezen, verrast elk volgend boek van hem je meestal wat minder. Dat is normaal; het gebeurt bij heel veel auteurs. En Nemesis is daar een duidelijk voorbeeld van. Een roman die ik goed vond -zelfs behoorlijk goed- maar die dat verrassende “klik”-gevoel van zijn beste werk niet bereikt..
En dat is niet erg, want we hebben het over een van de beste sciencefictionschrijvers uit de geschiedenis en zijn basisniveau ligt al heel hoog, maar dit is precies het algemene gevoel dat het boek bij me achterliet.
Natuurlijk bevat het veel van wat ik zo goed vind aan de auteur: briljante wetenschappelijke ideeën, intelligente personages die nadenken over de gevolgen ervan en problemen op kosmische schaal die technisch én menselijk worden bekeken.
Het probleem is dat deze keer de ideeën en personages niet zo briljant zijn als in zijn beste romans. En als dat gebeurt, zie je de naden van de schrijver wat duidelijker.
Toch moet je het in perspectief plaatsen: voor mij is een gemiddelde Asimov nog altijd beter dan 90% van de geschreven sciencefiction.
En Nemesis is een goede Asimov in normale vorm, maar niet op zijn allerbest. Dat gezegd hebbende vond ik de manier waarop deze roman aansluit op zijn grote ruimte-universum briljant, al is het maar een minuscuul deel van de plot. Daar ga ik later dieper op in.
Het verhaal van Nemesis
Oorspronkelijk gepubliceerd in 1989, Nemesis neemt ons mee naar een toekomst waarin de mensheid in ruimtenederzettingen rond de aarde is gaan wonen.
Een daarvan is Rotor.
De astronoom Eugenia Insigna -wat een merkwaardige naam- ontdekt een ster die relatief dicht bij het zonnestelsel staat en Nemesis wordt genoemd. Janus Pitt, de hoogste verantwoordelijke van Rotor, ziet in die ontdekking de kans om een radicaal idee van hem werkelijkheid te maken: de aarde verlaten en ver van de rest van de mensheid een volledig onafhankelijke samenleving opbouwen..
Ik vertel je niet veel meer, want een belangrijk deel van de aantrekkingskracht zit juist in het zien hoe de gevolgen van die ambitie zich ontwikkelen.
Ondertussen krijgt de aarde te maken met een veel ernstiger probleem dan het vertrek van Rotor: Nemesis kan een dodelijke bedreiging voor onze planeet worden.
Op basis van die twee interessante uitgangspunten bouwt Asimov zijn roman op.
De ideeën zijn het beste aan Nemesis
Het deel van het boek dat ik het beste vind, zit vooral aan het begin.
Janus Pitt en de redenen die hij geeft om zich van de mensheid los te willen maken, vind ik buitengewoon interessant. Het gaat hier niet om het verkennen van een andere ster of een andere melkweg, maar om verdwijnen en een nieuwe samenleving zonder verleden opbouwen.
Een radicaal idee dat Pitt tot een “relatieve schurk” maakt: zijn methoden en obsessie zijn twijfelachtig, maar de basis van zijn redenering is begrijpelijk. Eigenlijk denk ik dat Asimov hem nog wat verder had kunnen doordrijven. Een nog koppigere Pitt had de roman meer kracht gegeven.
Ook het idee en de uitleg over de dreiging van Nemesis en de mogelijke gevolgen voor de aarde zijn goed uitgewerkt..
Dit is de klassieke Asimov waar ik van houd: hij bedenkt een enorm wetenschappelijk probleem, werkt het uit en analyseert welke gevolgen het zou hebben.
Fantastisch als je net als ik van dit soort sciencefiction houdt.
Daarnaast is er Eugenia Insigna, een van de andere hoofdpersonages. Over het algemeen is ze niet bijzonder memorabel, maar één ding aan haar is dat wel: haar wetenschappelijke ambitie die ze boven alles stelt, ook boven haar familie.
Het is niet gebruikelijk dat een “positief” personage zo’n maatschappelijk weinig geaccepteerde persoonlijkheid heeft. Nog minder bij een vrouwelijk personage.
Met dat alles in gedachten roept het begin een paar heel interessante vragen op:
- Zou het positief zijn om je van de hele mensheid los te maken en helemaal opnieuw te beginnen?
- Hoe zou de samenleving reageren op een bedreiging die de aarde zou kunnen vernietigen, maar pas over duizenden jaren? Zou ze er nu al tegen optreden? Niet? We zien iets vergelijkbaars bij klimaatverandering.
- Moeten ontwrichtende technologieën die onze beschaving volledig kunnen veranderen wereldwijd worden gedeeld? Hier moest ik aan AI en al haar potentieel denken.
Grote vragen met actuele relevantie, tientallen jaren geleden geformuleerd. Pure Asimov..
Asimovs gebruikelijke tempo
Net als al zijn romans is Nemesis geen actieroman.
Er zijn enorm veel gesprekken, wetenschappelijke uiteenzettingen en personages die pagina’s lang over een probleem nadenken om in het volgende hoofdstuk over het volgende door te praten.
Ik houd daarvan.
En omdat ik daarvan houd, heeft de roman me gegrepen en herinner ik me geen grote inzinkingen tijdens het lezen. Maar ik geef ook toe dat ik hier bepaald niet objectief ben, omdat ik van die stijl houd.
Daarom begrijp ik heel goed dat iemand deze roman leest en zich afvraagt wanneer er eindelijk iets gaat gebeuren.
Het merkwaardige is dat dit gevoel bij zijn beste boeken niet ontstaat, want als Asimov een uitzonderlijk idee op tafel legt, kan hij twee mensen twintig pagina’s laten praten en blijft de lezer geboeid.
In zijn grote werken zijn zulke ideeën overvloedig. In Nemesis zie je het mechaniek wat duidelijker omdat niet alle ideeën dat niveau halen..
Daarom denk ik niet dat het tempo het probleem is -het tempo is hetzelfde als altijd-, maar dat het materiaal eromheen deze keer niet het niveau van andere boeken haalt.
Marlene kan het boek niet helemaal dragen
Dit is het grootste probleem van de roman.
Marlene is in de praktijk de hoofdpersoon, maar ze is niet een van de redenen om Nemesis . te lezen. Bij lange na niet.
Ze heeft een paar interessante scènes waarin ze haar buitengewone vermogen toont om andere mensen te doorgronden, maar haar gave -en eigenlijk het hele personage- voelt voor mij nogal geforceerd aan.
Asimov heeft een uitzonderlijke Marlene nodig om het verhaal te vertellen dat hij wil, en de uitleg daarvoor voelt uiteindelijk wat te geforceerd.
Maar zelfs als je dat terzijde schuift, word ik niet enthousiast van het personage.
Er is niets echt mis met haar, ze mist simpelweg het magnetisme om zoveel gewicht van het verhaal te dragen..
En zij is niet de enige. Iets soortgelijks gebeurt met Crile Fisher.
Hij vervult zijn functie in de plot perfect en verbindt verschillende delen van het verhaal, maar ik zie hem meer als een ad-hoc narratief hulpmiddel dan als een personage met een echte eigen persoonlijkheid.
Het is duidelijk dat personages nooit de belangrijkste reden zijn geweest om Asimov te lezen, maar in zijn beste romans zitten heel goede. En als dat niet zo is, zijn de ideeën zo uitzonderlijk dat het gewoon niet uitmaakt.
Zoals ik eerder zei: hier valt het iets meer op.
Hoe Nemesis aansluit op de Robot- en Foundation-reeksen
Nu komen we bij misschien wel het interessantste deel van het boek.
WAARSCHUWING: dit deel bevat belangrijke spoilers voor Nemesis en enkele verwijzingen naar het universum van Foundation. Als je het boek nog niet uit hebt, kun je rechtstreeks naar de volgende sectie springen.
Dit is een van de delen waar ik na het uitlezen het meest van genoot. En dat terwijl Nemesis als zelfstandig werk is ontstaan.
Asimov zelf gaf aan dat het niet tot de Foundation- of Empire-reeks behoorde, al liet hij de mogelijkheid open om het ooit te verbinden. Uiteindelijk deed hij dat op een behoorlijk subtiele manier.
In De Foundation: voorwaarts noemt Hari Seldon een oud verhaal over een jonge vrouw die met een hele planeet kon communiceren die om een ster met de naam Nemesis draaide..
Het is duidelijk wie hij bedoelde.
De verwijzing maakt van de gebeurtenissen uit Nemesis zo een legende die duizenden jaren vóór Seldons tijd plaatsvond. Tegelijk wordt Marlene neergezet als een voorloper met mentale vermogens die doen denken aan die van de Tweede Foundation.
Maar er is meer.
We hebben de planeet Erythro.
De onthulling dat de micro-organismen op Erythro een collectieve intelligentie vormen, lijkt duidelijk op Gaia, de wereld met een collectief bewustzijn die later in de Foundation-romans verschijnt.
Als je Gaia al kent, zoals ik, verliest het idee van Erythro een deel van zijn verrassing.
Nergens wordt expliciet vastgesteld dat Erythro de oorsprong van Gaia is, maar de conceptuele verwantschap is er en wordt vooral interessant wanneer je Nemesis naast de rest van zijn werk bekijkt.
Ook het historische moment past heel goed: we zien hoe de mensheid haar uitbreiding buiten het zonnestelsel begint, technologie ontwikkelt waarmee reizen tussen sterren mogelijk wordt en zich geleidelijk van de aarde losmaakt.
Je kunt dit heel gemakkelijk zien als de prehistorie van het universum dat duizenden jaren later zal uitmonden in Robots, het Galactische Rijk en Foundation.
Voor mij verrijken deze kleine lijntjes Asimovs universum, en maken ze van de roman tegelijk een meer dan behoorlijke proloog op alles wat later zal gebeuren. Daarin ligt voor mij de echte waarde van het boek.
Een degelijk, maar niet verrassend einde
Zonder in details te treden, want hier zijn we weer in de spoilervrije zone: het einde stelde me niet teleur, maar ik vond het erg voorspelbaar.
Als je meer Asimov hebt gelezen, kun je heel gemakkelijk voorspellen hoe hij elke donkerdere verhaallijn zal afronden. En je zit er geen enkele keer naast.
Alles wordt redelijk afgerond, zonder verrassingen en zonder iets van het voorgaande kapot te maken, maar zeker is het einde niet wat je je het meest van dit werk zult herinneren..
Ik denk ook niet dat dat Asimovs bedoeling was.
Conclusie en oordeel: is Nemesis het lezen waard?
Ja.
Het hoort niet bij Asimovs beste romans en het zou ook niet het boek zijn dat ik zou aanraden aan iemand die nog nooit Asimov heeft gelezen en zijn wereld wil ontdekken.
Hij heeft ambitieuzere werken, met krachtigere ideeën en met die typische Asimov-eigenschap waardoor je het gevoel krijgt dat hij je net iets heeft laten zien waar je nog nooit aan had gedacht.
Nemesis gaat niet zo ver, maar blijft een intelligente, onderhoudende roman met een behoorlijke dosis goede sciencefictionideeën.
Het probleem met Asimov met zichzelf vergelijken is dat dat behoorlijk oneerlijk is.
Een gemiddelde Asimov is beter dan 90% van de geschreven sciencefiction.
Nemesis is geen meesterwerk, maar dat hoeft ook niet. Daarvoor heeft de auteur andere, ambitieuzere romans.
Gegevens van Nemesis
| Gegeven | Informatie |
| Titel | Nemesis |
| Auteur | Isaac Asimov |
| Oorspronkelijk jaar | 1989 |
| Genre | Sciencefiction |
| Omvang | 464 pagina’s in de Spaanse Debolsillo-editie uit 2005 |
| Beoordeling | 3,5/5 |
Beoordeling
Voor wie is dit
✔️ Als je Isaac Asimov al graag leest en zijn werk verder wilt verkennen.✔️ Als je vooral houdt van klassieke sciencefiction of sciencefiction rond grote ideeën.
✔️ Als je van dialogenrijke, intellectuele romans met veel wetenschappelijke uitleg houdt.
Voor wie is dit niet
❌ Als je sciencefiction met veel actie zoekt.❌ Als je nog nooit Isaac Asimov hebt gelezen, zijn er betere romans om hem mee te ontdekken.
Veelgestelde vragen
Is Nemesis van Isaac Asimov het lezen waard?
Ja, vooral als je Asimov al graag leest en houdt van ideeëngedreven sciencefiction. Het behoort niet tot zijn beste werk, maar biedt nog steeds interessante concepten en een boeiende leeservaring als zijn stijl je ligt.
Is Nemesis een van Asimovs beste boeken?
Nee. Het staat een trede onder zijn beste romans, zowel qua ambitie van sommige ideeën als qua personages en een eenvoudiger einde dan verwacht.
Hoort Nemesis bij de Foundation-saga?
Het is niet als Foundation-roman ontstaan, maar Asimov legde later een kleine verbinding in De Foundation: voorwaarts, waarin wordt teruggegrepen op een verhaal dat direct verband houdt met Nemesis en de gebeurtenissen ervan.
Kun je Nemesis lezen zonder Foundation te hebben gelezen?
Zeker. Het verhaal werkt zelfstandig en je hoeft geen enkel ander boek van Asimov te kennen. De verbindingen met Foundation zijn een extraatje voor lezers die zijn universum beter kennen.
Zit er veel actie in Nemesis?
Nee. Het is een zeer dialoogrijke roman, gebaseerd op wetenschappelijke concepten en personages die de gevolgen van verschillende problemen bespreken. Als je actiegerichte sciencefiction zoekt, is dit waarschijnlijk niets voor jou.
Is dit een goed boek om met Isaac Asimov te beginnen?
Het zou niet mijn eerste keuze zijn. Nemesis is prettig om te lezen, maar Asimov heeft representatievere en krachtigere romans om te ontdekken waarom hij een van de grote sciencefictionschrijvers is.
Geef een reactie