Tajny agent: ciekawy, pobudzający film inny, niż się spodziewasz

Są ludzie, którzy lubią czytać recenzje filmów przed seansem. Ja robię to tylko wtedy, gdy mam wątpliwości, czy film jest wart obejrzenia. Jeśli mam ochotę zobaczyć film, staram się wcześniej niczego nie czytać, żeby zaskoczenie było jak największe.

I dzięki temu mój osąd nie jest obciążony wcześniejszymi opiniami, które działają jak kotwica. Ale oczywiście dzieje się też tak, że czasem trafiasz na rzeczy, których się nie spodziewałeś.

I tak, kiedy zobaczyłem reakcję publiczności w Cannes na Tajny agent bardzo chciałem go obejrzeć, spodziewając się fabuły o szpiegach i polityce po brazylijsku. Ale nie to tutaj znalazłem. Wystarczy powiedzieć, że tytuł jest ironią.

Mimo to seans wydał mi się pobudzający, ale też trochę mnie rozczarował, biorąc pod uwagę wysokie oczekiwania.

Nie dlatego, że film jest zły, bo nie jest, ale może przez to wspomniane przyjęcie w Cannes, może dlatego, że jego składniki sugerowały coś bardziej kompletnego, bliższego napięciem do Szpieg albo To nie jest kraj dla starych ludzi a tego tutaj nie znalazłem.

Opowiem ci dlaczego.

Film polityczny, nie szpiegowski

Od początku warto wyjaśnić jedną rzecz: Tajny agent nie jest typowym filmem szpiegowskim.

Tak, jest pościg, są sekrety, są zabójcy, skorumpowani politycy i policjanci, inwigilacja, strach i zagrożenie. Ale nie ma szpiegów. To jasno pokazuje, że nie mamy do czynienia z klasycznym thrillerem gatunkowym, ani z thrillerem akcji.

To raczej thriller polityczny: spokojny, autorski i z „innymi” akcentami. Film z wieloma własnymi cechami, które mogą cię zafascynować albo, jak w moim przypadku, wydać się nieco rozproszone.

To chyba najważniejszy punkt, jeśli chcesz wiedzieć, czy film ci się spodoba: jeśli szukasz bezpośredniej historii, ze stałym rytmem i sprawdzoną, zamkniętą strukturą wielkich dzieł gatunku, prawdopodobnie jej tutaj nie znajdziesz.

Jeśli natomiast akceptujesz film, który powoli układa kolejne elementy, przeskakuje między liniami czasowymi i woli (dużo) sugerować, zanim wszystko wyjaśni, znacznie lepiej ci podejdzie.

Najlepsze: Wagner Moura, napięcie i dyktatura jako codzienne zagrożenie

Wagner Moura jest jednym z głównych powodów, by zobaczyć ten film.

Jego bohater, Marcelo, jest interesujący i niejednoznaczny. Nie wiesz do końca, kim jest, co zrobił, co ze sobą niesie ani jak daleko sięga jego odpowiedzialność za to, co wydarzyło się przed początkiem historii. I to działa całkiem dobrze, bo film gra właśnie fragmentarycznym podawaniem informacji.

Poza Wagnerem cała obsada wypada bardzo dobrze. Już od samego doboru aktorów. Poza tym nie ma wrażenia filmu podtrzymywanego tylko przez protagonistę, choć Moura jest wyraźnie w centrum. Fabuła działa, bo wokół niego są postacie — niektóre naprawdę atrakcyjne i/lub ciekawe — które zdają się należeć do wiarygodnego, brudnego i niebezpiecznego świata.

Bardzo spodobało mi się też to, jak film przedstawia dyktaturę. Nie tyle przez wielki polityczny dyskurs, ile przez bardzo konkretne szczegóły: ludzi związanych z reżimem zdolnych do okropnych czynów, śmierci przechodzące niemal niezauważenie i przemoc, której nie trzeba zawsze podkreślać, żeby była niepokojąca. Przez cały film utrzymuje się bardzo dobrze zbudowana atmosfera napięcia.

Właściwie początkowa scena z policjantami i papierosami bardzo dobrze pokazuje, co nas czeka. Jest nadużycie władzy, arbitralność i pewien dyskomfort. 

Inna scena, która bardzo dobrze oddaje, czym jest ten film, to rozmowa dwóch wynajętych zabójców z lokalnym zabójcą. Dużo prawdy bez wielkich przemówień.

Na tym gruncie Tajny agent wydaje mi się naprawdę bardzo mocny. Kiedy skupia się na napięciu politycznym, paranoi i tym, jak przemoc instytucjonalna zatruwa codzienność, film ma siłę.

Najgorsze: za długi i za bardzo rozproszony

Problem polega na tym, że nie zawsze się tego trzyma.

Film trwa za długo. I nie mówię tego tylko dlatego, że przekracza dwie i pół godziny, ale dlatego, że moim zdaniem mógłby być krótszy, i to czuć. 

Obejrzałem go w dwóch podejściach, co pomogło. W jednym seansie bardzo możliwe, że zacząłby męczyć.

Bo są fragmenty, w których tempo spada i zainteresowanie słabnie. Nie wiesz, po co są niektóre sceny. Postacie pomagają, żeby całość nie osiadła zupełnie, ale film się rozprasza. I właśnie tam autorskie nuty reżysera, Kleber Mendonça Filho, ważą więcej, niż powinny.

Czarny humor z nogą, na przykład, działa. Ma swój sens. Rozumiem, do czego zmierza, i nie powiedziałbym, że jest źle pomyślany, ale w tak długim filmie, z tyloma warstwami i otwartymi wątkami, wydaje się też czymś nadmiarowym. Albo przynajmniej czymś, co zadziałałoby lepiej po większym skróceniu.

Podobnie mam z niektórymi wyraźnie autorskimi elementami: nadają mu osobowość, tak, ale też rozmywają thriller polityczny który dla mnie był najbardziej pobudzającą częścią.

Poza tym Marcelo dobrze działa jako postać, ale chciałbym, żeby film bardziej pogłębił niektóre wątki, żeby lepiej zrozumieć całość: podwątek matki, podwątek żony, wydatki publicznych pieniędzy z uniwersytetu… Są interesujące ślady, przez które nie wiadomo, czy bohater jest tak czysty, jak się wydaje, ale brakuje mi kilku dodatkowych tropów w podwątkach.

Ten brak elementów pasuje do niejednoznacznego tonu filmu, więc nie widzę w tym poważnego błędu, ale w niektórych momentach mi tego brakowało. Film wiele sugeruje, i to dobrze, ale niektóre z tych sugestii prosiły się o nieco większe rozwinięcie.

Werdykt: pobudzający, ale mniej kompletny, niż oczekiwałem

Tajny agent wart jest obejrzenia, ale nie wydaje mi się tak kompletnym dziełem, jakiego oczekiwałem.

Ma osobowość, napięcie, bardzo mocną polityczną wymowę i znakomitego Wagnera Mourę. Ma też ciekawy sposób budowania fabuły przez skoki między teraźniejszością a przeszłością, pozwalając widzowi powoli dopasowywać elementy.

Ale jest też za długi, za bardzo rozproszony i mniej precyzyjny, niż mógł być. Myślę, że byłby lepszym filmem, gdyby mniej ufał swoim dygresjom, a bardziej swojemu rdzeniowi: thrillerowi politycznemu, pościgowi, dyktaturze i temu stałemu zagrożeniu.

Jak mówię, nie wyszedłem z myślą, że to zły film. Przeciwnie: wyszedłem z poczuciem, że zobaczyłem ciekawy i pobudzający film, ale bardzo inny od tego, czego oczekiwałem, i taki, który przy krótszym metrażu byłby znacznie lepszy.

Dane techniczne filmu Tajny agent

Pole	Dane
Tytuł	Tajny agent / O Agente Secreto
Rok	2025
Czas trwania	161 minut
Reżyser	Kleber Mendonça Filho
Główna obsada	Wagner Moura, Tânia Maria, Maria Fernanda Cândido, Gabriel Leone, Alice Carvalho, Udo Kier
Gatunek	Thriller polityczny, dramat
Kraj	Brazylia / Francja / Niemcy / Niderlandy