Ronin Franka Millera: znakomita powieść graficzna wyprzedzająca swoje czasy

W 1983 roku, trzy lata przed tym, jak Powrót Mrocznego Rycerza i Watchmen wstrząsnęły amerykańskim rynkiem komiksowym, Frank Miller opublikował dzieło pokazujące, jak daleko może posunąć się twórca obdarzony niemal całkowitą swobodą artystyczną: Ronin..

Po tym, jak odmienił komiks Daredevil w Marvelu Miller przeszedł do DC Comics, by napisać i narysować sześciozeszytową miniserię, która łamała wiele konwencji ówczesnego komiksowego mainstreamu. Bez znanych superbohaterów, bez obowiązku zachowania ciągłości fabularnej i w nietypowym formacie wydawniczym — z dłuższymi i staranniej przygotowanymi zeszytami — zaczął eksperymentować z możliwościami medium.

Tak powstała mieszanka wielu jego obsesji, które powrócą w jego późniejszych dziełach: kultury Azji Wschodniej, samurajów, demonów, fantastyki naukowej, mocy parapsychicznych oraz dystopii zdominowanej przez technologię i wojsko. Po ponad czterdziestu latach komiks wciąż zaskakuje rozmachem i niezwykłą szatą graficzną.

Ronin nie jest dziełem idealnym, o czym zaraz się przekonamy. Dlatego nie znalazł się na mojej liście dziesięciu najlepszych komiksów wszech czasów, choć niewiele zabrakło. 

Znakomita powieść graficzna, której niewiele brakuje do arcydzieła. To chyba moje ulubione dzieło Franka Millera, na równi z komiksami Elektra: Assassin i Powrót Mrocznego Rycerza. Stawiam ją nawet wyżej niż takie klasyki jak Daredevil: Odrodzony czy Batman: Rok pierwszy..

Fabuła Ronina: samurajowie, demony i fantastyka naukowa

Historia zaczyna się w feudalnej Japonii, gdzie młody samuraj służy swemu panu, lordowi Ozakiemu. Kiedy Ozaki ginie z rąk Agata, potężnego demona, wojownik staje się roninem: samurajem bez pana, skazanym na tułaczkę, dopóki nie pomści jego śmierci.

Jednak to, co wygląda na tradycyjną opowieść o honorze i zemście, szybko przybiera niespodziewany obrót.

Akcja przenosi się do futurystycznego Nowego Jorku, zrujnowanego, brutalnego miasta podzielonego między różne frakcje. Działa tam Aquarius, potężna korporacja rozwijająca bioobwody, technologię łączącą elementy elektroniczne ze strukturami organicznymi.

W jej kompleksie mieszka Billy Challas, młody mężczyzna pozbawiony kończyn, obdarzony niezwykłymi zdolnościami telekinetycznymi. Łączy go bliska więź z Virgo, sztuczną inteligencją zarządzającą całym obiektem.

Gdy samuraj i demon pojawiają się w tej przyszłości, historie obu światów zaczynają się przeplatać.

Od tego momentu Miller snuje opowieść, w której nic nie jest tym, czym się wydaje, a rzeczywistość, technologia i fantazja okazują się trudniejsze do oddzielenia, niż można przypuszczać.

Historia, która nieustannie się zmienia

Jedną z największych zalet komiksu Ronin jest sposób, w jaki Miller prowadzi czytelnika. Najpierw myślisz, że już wiesz, co się dzieje, a potem okazuje się, że chodzi o coś zupełnie innego. A może jednak nie? Jest jeszcze trzecia możliwość.

Miller znakomicie się z nami bawi, decydując, co ujawnić, co przemilczeć oraz kiedy i przez kogo to przekazać..

Komiks zaczyna się jak opowieść o samurajach i demonach, następnie przemienia w przygodę science fiction osadzoną w upadłej przyszłości, by w końcu ujawnić, że prawdziwy konflikt dotyczy czegoś zupełnie innego.

Niezwykłe jest to, że te przemiany nie przypominają szeregu improwizowanych pomysłów. Miller układa elementy pozornie niepowiązane, które nabierają sensu, gdy zrozumiemy wszystkie relacje między bohaterami.

Autor świetnie manipuluje informacjami i naszymi oczekiwaniami. Każe nam zaakceptować określone sytuacje, prowadzi ku pozornie oczywistemu wyjaśnieniu, a gdy sądzimy, że wszystko rozumiemy, zmienia perspektywę.

To dzieło eksperymentalne pod każdym względem, zarówno fabularnie, jak i graficznie. Wrócimy jeszcze do tego.

Prawdą jest również, że część zwrotów akcji opiera się na fantastycznych elementach, które trzeba przyjąć bez zadawania zbyt wielu pytań. Finałowe odkrycia nie zawsze przekonują tak bardzo jak wspaniała droga, która do nich prowadzi.

Obsesje Franka Millera: przemoc, samurajowie i korupcja

Chociaż Ronin wyraźnie różni się od innych dzieł Millera, widać w nim wiele tematów, które z czasem staną się znakiem rozpoznawczym autora.

Pierwszy z nich to walka jednostki ze skorumpowanym systemem. Millera fascynują samotnicy występujący przeciw ludziom i instytucjom u szczytu władzy, nawet gdy sami muszą sięgać po wątpliwe metody. jednostka walcząca ze skorumpowanym systemem. Miller jest wyraźnie zafascynowany samotnikami występującymi przeciw najwyższym strukturom władzy, nawet gdy muszą sięgać po wątpliwe metody.

Widać to już w komiksie Daredevil, gdzie Matt Murdock mierzył się z przestępczym imperium Kingpina. Ten motyw wraca w komiksach Elektra: Assassin oraz Batman: Rok pierwszy , a właściwie w większości dzieł Millera.

W Ronin korupcja wykracza poza świat przestępczy i instytucje znane z Daredevila. Dotyka całego społeczeństwa, które z postępu technologicznego uczyniło nowe narzędzie władzy.

Drugim ważnym tematem jest kultura japońska. kultura japońska..

Ninja organizacji Ręka, Stick i Elektra pokazali już, jak silnie Miller czerpał inspirację ze sztuk walki i tradycji Wschodu. Tutaj posuwa tę fascynację znacznie dalej, czyniąc z kodeksu samurajów, honoru i zemsty podstawowe elementy opowieści.

Spotykamy też ekscentrycznych bohaterów drugoplanowych, groteskowe stworzenia i chwile humoru, które przypominają komiks Daredevil. Pierwszy towarzysz ronina przypomina choćby drobnych przestępców, których Miller wykorzystywał do komicznych sytuacji, takich jak Turk czy Grotto.

Nawet niektóre potwory, na przykład szczurza istota z wieloma ramionami, wyglądają jak część owego świata dziwacznych stworzeń, które autor tak zręcznie wplata w swoje historie.

Nie są to bezpośrednie nawiązania, ale pozwalają rozpoznać artystyczną osobowość, która nie znika nawet wtedy, gdy Miller zmienia scenerię.

Rysunki w Roninie: prawdziwe dzieło sztuki

Scenariusz jest dobry, ale to rysunki sprawiają, że Ronin jest komiksem wyjątkowym.

Miller komponuje strony z rozmachem, który wciąż zaskakuje. Obok układów z wąskimi pionowymi kadrami są sekwencje biegnące w poziomie, ilustracje całostronicowe i sceny, w których ruch zdaje się wykraczać poza ramy kadrów.

Niektóre strony i kadry to prawdziwe dzieła sztuki.

Co najciekawsze, Miller nie ogranicza się do rozwijania stylu, który dopracował w komiksie Daredevil. Sięga tu po bardzo różne inspiracje i tworzy z nich coś nowego.

Wpływ japońskiej mangi jest oczywisty, zwłaszcza Samotny wilk i szczenię Kazuo Koikego i Gosekiego Kojimy. Miller przejmuje ich sposób przedstawiania ruchu, przemocy i upływu czasu podczas starć.

Ale widać też ogromne wpływy europejskie. Futurystyczne scenerie przywodzą na myśl Moebiusa, kreskowanie przypomina styl Enkiego Bilala , a wielkie czarne płaszczyzny kojarzą się z twórczością Hugona Pratta.. 

Są to inspiracje, do których sam Miller się przyznawał, i które wyjaśniają, dlaczego Ronin tak wyraźnie różni się od tradycyjnych amerykańskich komiksów z początku lat osiemdziesiątych.

Kolorystyka Lynn Varley zasługuje na osobną pochwałę. Jej praca jest stosunkowo prosta: paleta nie przeładowuje obrazów, a kolory podkreślają różnice między sceneriami. Nie osłabia to rysunków, przeciwnie — sprawia, że kompozycje Millera jeszcze bardziej się wyróżniają.

Oczywiście tak intensywne eksperymentowanie ma swoją cenę. Niektóre sekwencje trudno odczytać, szczególnie pod koniec. Czasami trudno ustalić, co dokładnie się dzieje, i trzeba zatrzymać się na kadrze lub stronie na kilka sekund, by je zrozumieć.

Tak, narracja jest słabsza niż w innych dziełach, ale pod względem estetyki i stylu to jedno z największych osiągnięć autora. Bez dwóch zdań.

Aquarius i Virgo: zaskakująco aktualne

Kiedy ponownie czytałem komiks Ronin , uderzyło mnie, jak aktualne pozostają niektóre jego pomysły.

Aquarius to korporacja technologiczna, która opracowała bioobwody zdolne do reorganizacji, naprawy i przybierania nowych kształtów. Ich działanie w dużej mierze zależy od Virgo, sztucznej inteligencji, która zarządza kompleksem i pomaga rozwijać tę technologię. sztucznej inteligencji która kontroluje kompleks i uczestniczy w rozwijaniu technologii.

W 1983 roku taki pomysł należał jednoznacznie do fantastyki naukowej. Dzisiaj nie da się o nim czytać bez myślenia o rosnącej obecności sztucznej inteligencji w naszym społeczeństwie.

Od razu przyszło mi na myśl porównanie z Palantir, firmą rozwijającą narzędzia analizy danych i sztucznej inteligencji używane między innymi przez wojsko i służby wywiadowcze.

Militarne wykorzystanie AI sprawia, że ta refleksja jest dziś jeszcze bardziej aktualna: istnieją systemy analizujące dane z czujników, pomagające wskazywać cele i automatyzujące pewne zadania wojskowe . Istnieje też broń o różnym stopniu autonomii.

Ronin doprowadza tę kwestię do skrajności za sprawą Virgo, która przywodzi na myśl HAL-a 9000 z filmu 2001: Odyseja kosmiczna, GLaDOS z gry Portal i nawet Skynet z filmu Terminator..

Virgo przypomina HAL-a spokojnym, pozornie racjonalnym sposobem mówienia, nawet kiedy manipuluje ludźmi, którzy od niej zależą. Jej znakomite dialogi, zwłaszcza w ostatniej trzeciej części komiksu, kojarzą się z GLaDOS. Tak jak Skynet uosabia groźbę, że technologia zwróci się przeciw swoim twórcom.

A skoro mowa o dialogach, Miller wykazuje wielką umiejętność budowania postaci za ich pomocą. Każdy, nawet bohater drugoplanowy, ma charakterystyczny głos i sposób wypowiadania się, który pomaga zrozumieć jego osobowość i relacje.

Bohaterowie, relacje i kilka słabości scenariusza

Rozmach komiksu Ronin widać także w tym, jak Miller kreśli postacie.

Casey McKenna jest jedną z najciekawszych. To silna, zdecydowana bohaterka. Jako szefowa ochrony Aquarius odgrywa aktywną rolę i wnosi perspektywę odmienną od samuraja. Nie ogranicza się do towarzyszenia mu: podejmuje decyzje, prowadzi śledztwo i mierzy się z sytuacjami, do których inni nie są przygotowani.

Jednak romans między nimi wypada nieco wymuszenie i jest jednym z mniej przekonujących elementów scenariusza, choć rozumiem, dlaczego tak jest.

Podobnie bywa z niektórymi wyjaśnieniami finału.

Miller potrafi powiązać wydarzenia, ale pewne elementy zdają się działać tylko dlatego, że scenariusz tego potrzebuje. Ostateczne motywacje Virgo, tak jak tłumaczy je doktor McKenna, rodzą pytania, na które nie zawsze dostajemy satysfakcjonujące odpowiedzi.

Dzieło wymaga zaakceptowania połączenia mocy psychicznych, technologii i fantastyki, którego wewnętrzna logika nie jest zawsze równie jasno określona. Mimo to finał ma ogromną siłę, przede wszystkim dzięki niezwykłej oprawie graficznej, w tym kilku rozkładanym stronom..

Końcowy wybuch energii telekinetycznej i zniszczenia, jakie powoduje, nieuchronnie przywodzą na myśl mangę Akira Katsuhiro Otomo, z uwagi na połączenie mocy psychicznych, przemiany i katastrofy w mieście.

To podobieństwo estetyczne i tematyczne. Nie ma dowodów na bezpośrednią inspirację. Manga Akira zaczęła ukazywać się w 1982 roku, natomiast jej słynna ekranizacja trafiła do kin w 1988, długo po publikacji komiksu Ronin..

Finał pozostawia też pewną niejednoznaczność co do tożsamości Billy’ego / ronina i zniknięcia Virgo. To ostatnie zaproszenie do własnej interpretacji. Każdy może wybrać swoją. Ja wiem, jak odczytuję ten finał.

Krótko mówiąc: Nie wszystkie elementy dzieła są idealne, ale całość ma siłę, o której trudno zapomnieć..

Wniosek: znakomita, choć niedoskonała powieść graficzna

Ronin to jeden z komiksów pokazujących, dlaczego Frank Miller stał się jednym z najważniejszych twórców w historii tego medium.

To dzieło ambitne, odważne, głęboko osobiste i wizualnie niezwykłe. Łączy bardzo różne tradycje narracyjne, eksperymentuje z możliwościami strony i tworzy historię, która nieustannie zaskakuje czytelnika.

Ma też wady. Niektóre kompozycje są nieczytelne, a pewne wyjaśnienia finału wymagają zbyt wielu ustępstw. Te problemy nie pozwalają uznać dzieła za arcydzieło, choć naprawdę niewiele mu brakuje.

Nie sposób mu jednak odmówić wyrazistego charakteru. . Ronin nie zestarzał się, a jego rozważania o sztucznej inteligencji, władzy technologicznej i stosunkach między jednostką a wielkimi organizacjami są dziś nawet bardziej inspirujące niż w chwili premiery.

Ten komiks pewnie nie spodoba się każdemu. Eksperymentalny charakter, zmiany kierunku i swoboda, z jaką Miller buduje fabułę, mogą zdezorientować szukających tradycyjnej narracji.

Ale właśnie na tym w dużej mierze polega jego urok. Być może nie jest to najbardziej dopracowane dzieło Franka Millera, ale na pewno jedno z tych, które najlepiej pokazują jego talent, ambicję i chęć wyjścia językiem komiksu poza zwyczajowe granice..

Znakomita powieść graficzna i jedna z moich ulubionych w całej jego bogatej karierze.

Najlepsze strony Ronina

• Niezwykła ambicja artystyczna i narracyjna.
• Rysunki Franka Millera, pełne imponujących układów stron i kadrów.
• Wpływy mangi i komiksu europejskiego połączone z silną indywidualnością.
• Proste, ale niezwykle skuteczne kolory Lynn Varley.
• Zwroty akcji i zdolność ciągłego przekształcania opowieści.
• Aktualność refleksji o sztucznej inteligencji i władzy technologicznej.
• Dialogi, szczególnie Virgo i Billy'ego.

Najsłabsze strony Ronina

• Niektóre sekwencje graficzne są mylące, zwłaszcza pod koniec.
• Pewne motywacje i wyjaśnienia fabularne są mało przekonujące.
• Eksperymentalny charakter może utrudniać lekturę niektórym odbiorcom.

Dane techniczne

Cecha	Informacje
Tytuł oryginalny	Ronin
Scenariusz	Frank Miller
Rysunki	Frank Miller
Kolory	Lynn Varley
Liternictwo	John Costanza
Wydawca	DC Comics
Pierwotna publikacja	1983–1984
Format oryginalny	Miniseria w sześciu zeszytach
Gatunki	Fantastyka naukowa, samurajowie, dystopia, akcja i fantasy
Kraj pochodzenia	Stany Zjednoczone