Prywatność w internecie: jak łatwo ją zwiększyć

Wiele osób, gdy mówi o internecie, miesza prywatność, bezpieczeństwo i anonimowość jakby były tym samym. Nie są.

• Prywatność to ograniczanie tego, jakie dane podajesz i kto może je z tobą powiązać.
• Bezpieczeństwo to zmniejszanie ryzyka malware'u, kradzieży kont albo nieautoryzowanego dostępu.
• Anonimowość to niedopuszczenie do tego, by konkretne działanie dało się powiązać z twoją prawdziwą tożsamością.

I w tym artykule, choć trochę zahaczę o drugie i trzecie, skupię się przede wszystkim na pierwszym.

Bo w codziennym użyciu rozsądne nie jest gonienie za absolutną anonimowością, tylko zmniejszanie naszej ekspozycji, co jest dużo ważniejsze, niż nam się wydaje.

Dlatego podejście w tym artykule jest takie:

Przeglądając internet, nie będziesz niewidzialny, ale możesz nie rozdawać więcej danych, niż trzeba, i utrudnić osobom trzecim połączenie wszystkich elementów twojego życia cyfrowego.

Kiedy rozumiesz, jak głębokie to jest, widzisz, że ma ogromną wartość.

A żeby to osiągnąć, trzeba dokładać kolejne warstwy, bo nie istnieje cudowne narzędzie, które zrobi wszystko za ciebie.

Ślad cyfrowy

Za każdym razem, gdy:

• Przeglądasz internet.
• Wchodzisz do sieci społecznościowej.
• Wysyłasz WhatsAppa.
• Albo email.
• Albo po prostu masz włączone dane komórkowe w telefonie (o lokalizacji już nawet nie mówiąc).

Zostawiasz ślad.

Ślad, który po zebraniu tworzy twój ślad cyfrowy.

A jeśli uważasz, że to nie ma znaczenia, bo nie masz nic do ukrycia, wpadasz w pułapkę: te dane służą przede wszystkim do tego, żeby można było tobą manipulować.

Tak, czarno na białym.

Dlatego widzisz reklamy wózków dziecięcych, kiedy rozmawiałeś z partnerką lub partnerem na ten temat (i kupujesz więcej).

Albo dostajesz maile z list, na które nie pamiętasz, żebyś się zapisywał (a potem idą próby phishingu podszywające się pod twój bank).

Albo pokazują ci się tylko wiadomości / filmy według tego, co algorytm uzna za interesujące dla ciebie (przez co twoja opinia polaryzuje się jeszcze bardziej).

Innymi słowy: twój ślad cyfrowy jest wykorzystywany, czy tego chcesz, czy nie.

I nie chodzi tu o akceptowanie albo nieakceptowanie cookies na stronie, bo to generalnie najmniejszy problem — śledzenie reklamowe i anonimowe dane użycia strony.

Skala jest dużo większa i oczywiście przechodzi przez Big Tech (Meta, Google, Apple, Microsoft), ale na tym się nie kończy, bo sięga nawet instytucji publicznych takich jak hiszpański urząd skarbowy. A nawet wyżej, zależnie od tego, czego się o tobie domyślą.

To nie magia, to twój ślad cyfrowy.

Dlatego warto walczyć z tym nadużyciem i, skoro z dnia na dzień nie zamienisz się w pustelnika ani nie wyprowadzisz się w góry, proponuję przynajmniej trochę utrudnić życie tym wampirom od danych.

Zaraz zobaczysz, że to nie jest takie trudne. Zwłaszcza dlatego, że wyjaśnię ci dokładną ścieżkę, krok po kroku, którą powinieneś przejść.

Jedno zastrzeżenie przed startem: nie jestem przeciwny wykorzystywaniu danych jako zapłaty za darmowe treści (jak reklama w mediach informacyjnych), tylko nadużyciom i używaniu naszych danych bez naszej wiedzy i zgody. To nie to samo.

No dobrze, przejdźmy do pierwszego kroku.

#1. VPN

Sieć Virtual Private Network ukrywa twoje IP przed wieloma usługami, szyfruje dane i chroni twój ruch, dokładając warstwę pośrednią między tobą a internetem.

To przydatne w zwykłych sieciach i niezbędne w sieciach mało godnych zaufania, takich jak otwarte Wi‑Fi na lotniskach, w pociągach czy hotelach.

Z tym że:

• Nie czyni cię anonimowym.
• Nie zapobiega temu, że sam oddasz dane stronie, jeśli zarejestrujesz się prawdziwym emailem.
• Nie sprawia, że Google nie wie, kim jesteś, jeśli zalogujesz się na swoje konto.
• Nie zastępuje innych dobrych praktyk, tylko je rozpoczyna.

Żeby z niej korzystać, musisz założyć konto w jakiejś darmowej albo płatnej usłudze i zainstalować ją na telefonie lub PC. To banalnie proste, a jedyne, o co musisz dbać, to żeby była włączona.

Uwaga: czasami niektóre usługi nie będą działać dobrze, jeśli masz aktywną VPN i trzeba będzie ją wyłączyć. Bo Google, na przykład, zbyt bardzo lubi twoje dane, żeby pozwolić ci oglądać filmy na YouTube, jeśli wykryje, że przeglądasz przez VPN.

Zostawiam ci tu dwie usługi, których sam używam.

Darmowy VPN: Proton VPN

Jeśli chcesz zacząć bez płacenia, Proton VPN jest rozsądną opcją.

Jego darmowy plan, na jedno urządzenie i z ograniczoną liczbą serwerów, nadal jest jedną z niewielu darmowych usług, których celem jest bycie bramą do prywatności, a nie biznesem opartym na reklamach albo sprzedaży danych jak inne.

Płatny VPN: Proton VPN albo NordVPN

Jeśli chcesz większej prędkości, większej liczby lokalizacji i wygodniejszego użycia, normalne jest przejście na wersję płatną.

Jest ich dużo, ale dwie opcje, które sugeruję, to Proton VPN — który ma płatny plan oprócz darmowego, który właśnie podlinkowałem — oraz NordVPN (link afiliacyjny, który daje ci miesiąc gratis).

Dlaczego NordVPN, skoro są tańsze albo darmowe opcje jak Proton?

No cóż, bo nie jest szczególnie drogi — ja płacę między 3 a 4 euro miesięcznie — i zawsze działał mi całkiem dobrze na wszystkich urządzeniach na których go zainstalowałem:

• PC z Windows.
• PC z Linux.
• Chromebook.
• Telefon Android.
• iPad.
• TV stick Xiaomi.

Poza tym nigdy nie czytałem o żadnym skandalu z nim związanym (zwłaszcza o wycieku danych), jak zdarzało się przy innych, a mój plan pozwala podłączyć go nawet na 10 urządzeniach, co w moim przypadku jest niezwykle przydatne.

Ma też dedykowane serwery do pobrań P2P z torrentów i magnetów które działają bardzo dobrze.

Jasne jest dla mnie, że to świetna inwestycja za swoją cenę i pierwszy krok do zwiększenia prywatności.

Powiem wręcz, że NordVPN jest, razem z ChatGPT, jedyną subskrypcją, którą opłacam nieprzerwanie od kilku lat.

#2. Przeglądarka

Wspominałem wyżej, że Google i Microsoft to prawdziwi pożeracze danych.

Dlatego jeśli chcesz przeglądać prywatnie, trzeba unikać ich przeglądarek (Chrome i Edge).

Bo widziałem wiele osób używających VPN, a potem przeglądających:

• W przeglądarce jednego z tych dwóch wampirów.
• Z masą rozszerzeń (jednej z największych plag prywatności).
• Z otwartymi sesjami wszędzie (cześć Facebook).
• Loginem przez Google albo Meta.
• I z pełną synchronizacją danych (hasła, adresy, karty…)

Jeśli przeglądasz w ten sposób, niezależnie od VPN między tobą a siecią, jesteś wszystkim, tylko nie prywatny.

Brave

Dlatego jeśli chcesz szybkiej i stosunkowo prostej poprawy, Brave to przeglądarka, którą proponuję.

Ma już wbudowane różne zabezpieczenia i blokuje część typowego śledzenia (ad-trackery, trackery analityczne) bez budowania Frankensteina z rozszerzeń.

A jeśli koniecznie potrzebujesz rozszerzenia, dobre w Brave jest to, że skoro dzieli silnik renderowania Chrome (Chromium, open source), możesz bez problemu używać rozszerzeń z przeglądarki Google.

A przy okazji, kolejny świetny detal: Brave nawet usuwa reklamy z YouTube.

Tak, dobrze czytasz. YouTube Premium za darmo.

Rozszerzenia przeglądarki

Jak mówiłem wcześniej: lepiej przeglądać bez rozszerzeń, chyba że naprawdę ich potrzebujesz.

Bo:

• Wiele rozszerzeń dodaje ryzyko.
• Mogą mieć dostęp do tego, co robisz na stronach internetowych
• Zwiększają ślad cyfrowy.
• I choć rozwiązują jeden problem, mogą tworzyć inny, jak sprzedaż twoich danych (nawet anonimowych).

Im prostsza i czystsza przeglądarka, tym lepiej.

Prywatne przeglądanie albo tryb incognito

Brzmi znajomo. I brzmi dobrze, prawda? Cóż, od razu mówię, że to ściema.

Tak, ogranicza pewne dane i zapis haseł itd., więc na chwilę na cudzym PC może się przydać, ale niewiele więcej. To całe tryb incognito to bardziej marketing niż realna prywatność.

Więc na własnym sprzęcie używaj innej przeglądarki a nie przeglądania incognito w Edge albo Chrome.

Login przez Google / Meta / Microsoft / Apple i zapisywanie haseł

Zakładam, że już wiesz, co powiem o tych dwóch opcjach: jeśli zależy ci na prywatności, nigdy ich nie używaj.

Wiem, że to bardzo wygodne, ale ilość danych osobowych, które przekazujesz tym Big Tech, jest absurdalna.

Potem dziwimy się, że dzieją się rzeczy typu Cambridge Analytica.

Poza tym zaraz wyjaśnię ci dużo lepszy i prawie równie wygodny system rejestracji, kilka sekcji niżej.

Profile przeglądarki

Na koniec tematu przeglądarki zachęcam cię do używania różnych profili do różnych zastosowań:

• Czas wolny (przeglądanie, sieci społecznościowe, email).
• Sprawy bankowe.
• Sprawy zawodowe.
• …

W ten sposób ograniczysz użycie potrzebnych rozszerzeń do każdego profilu, a ryzyko przy logowaniu lub zapisywaniu haseł będzie mniejsze.

Prosty detal użytkowy, ale pomaga. Na końcu rozwinę tę koncepcję kompartmentalizacji twojego przeglądania.

#3. Email

Teraz zaczynamy traktować prywatność poważniej. Kilka punktów do omówienia.

Pierwsze, co powinieneś wiedzieć, to to, że twój email jest jednym z elementów najczęściej używanych do scalania twojej tożsamości cyfrowej.

Jeśli zawsze używasz tego samego adresu do wszystkiego, triangulowanie twoich informacji i profilowanie cię jest bardzo proste.

To praktycznie to samo, jakbyś używał funkcji logowania przez Google, o której mówiliśmy wyżej.

Są proste sposoby, żeby tego uniknąć, i jak mówiłem wcześniej, zaraz pokażę ci, jak robić to lepiej.

Darmowe usługi email z szyfrowaniem danych

Z drugiej strony, już na poziomie technicznym, jeśli chcesz szyfrowania danych end-to-end — czyli żeby nikt poza odbiorcą nie mógł zobaczyć, co piszesz — nie pozostaje ci nic innego jak użyć jednej z tych usług:

• Proton Mail (tak, ci od VPN)
• Tuta Mail

Jest ich więcej, ale te pozwalają tworzyć darmowe konta email.

Załóż więc jedno jak najszybciej i zacznij używać go do poważnych spraw.

Tylko pamiętaj o paru szczegółach:

1. Jeśli ty go używasz, a adres, na który wysyłasz, jest w Gmailu, szyfrowanie się łamie. Szyfrowanie działa tylko wtedy, gdy adres wysyłki i adres odbioru emaila szyfrują treść.
2. I jeszcze jedno: nawet jeśli oboje używacie Proton Mail, nie jesteś wolny od ryzyka, że osoba, której wysyłasz email, zrobi zrzut ekranu.

Więc już wiesz: uważaj, co wysyłasz i w każdym razie unikaj Gmaila, Yahoo albo Outlooka. Przynajmniej do poważnych rzeczy.

#4. Tożsamość rejestracyjna

To jeden z najbardziej użytecznych i najmniej stosowanych punktów, prawdopodobnie z braku wiedzy o wygodnych alternatywach.

Bo z tej wygody większość ludzi używa tego samego maila przy rejestracji w dowolnej usłudze.

No dobrze, może używamy dwóch: prywatnego i służbowego, zależnie od sytuacji. Ale na tym się kończy.

A co gorsza, do tego dodajemy:

• To samo imię i nazwisko (prawdziwe).
• Często ten sam telefon.
• A nawet tę samą datę urodzenia.

Gdy rejestrujemy się w jakiejś usłudze.

Efekt: każdy wyciek łączy elementy. A jak zapewne ostatnio zauważyłeś, takich wycieków jest z każdym dniem więcej.

Smutne jest to, że kiedy podajemy prawdziwe dane, często nie robimy tego nawet dla wygody, tylko po prostu nie zastanawiamy się, po co je podajemy (czy to dobre dla nas, czy dla usługi?). Podajemy i tyle.

Błąd.

Ale przecież jeśli nie masz nic do ukrycia, to wszystko jedno, prawda?

Błąd.

I wiedz, że sam też tak robiłem. Dopóki nie odkryłem tego.

AliasVault

Dość praktyczny i prosty sposób, żeby to przeciąć, to używanie narzędzi takich jak to, które pozwalają tworzyć różne tożsamości do rejestracji (aliasy), szczególnie na poziomie emaila.

W ten sposób nie dajemy każdej stronie naszych prawdziwych danych, tylko inne dla każdej z nich.

Jeśli baza danych wycieknie, jeśli zaczną spamować albo jeśli usługa udostępni dane, szkoda pozostaje całkowicie ograniczona.

Poza tym tworzenie różnych aliasów jest ultrawygodne. A co ważniejsze, pozwalają kliknąć typowy link double opt-in przy rejestracji w większości usług.

Oczywiście nie użyłbym tego do zakładania konta bankowego, ale powiedziałbym, że do całej reszty prawdopodobnie tak.

To niesamowite, że taka usługa jest darmowa.

Korzystaj, póki trwa.

Fakexy

Nie tak kompletne jak poprzednie, ale równie przydatne przy pewnych mało istotnych rejestracjach, fakexy.com pomaga nam generować alternatywne albo fikcyjne adresy, dane bankowe lub telefony.

Dobrze, skoro znasz już te usługi, warto użyć głowy:

• Nie wszystkie usługi, w których się rejestrujemy, pozwalają na nieprawdziwe dane.
• W niektórych przypadkach może to naruszać ich warunki.
• Albo utrudnić odzyskanie konta.

Bo prywatność nie polega na bezmyślnym fałszowaniu wszystkiego, tylko na tym, żeby nie rozdawać prawdziwych danych tam, gdzie wcale nie są potrzebne.

Więc zanim użyjesz którejkolwiek z tych dwóch usług, pytanie, które musisz sobie zadać, brzmi: czy ta platforma naprawdę potrzebuje mojego prawdziwego telefonu, prawdziwego adresu i dokładnej tożsamości? Po co?

W zależności od odpowiedzi będziesz już wiedzieć, co zrobić.

#5. Komunikacja osobista i komunikatory

W internecie nie wszystko sprowadza się do przeglądania albo rejestracji. Oczywiście znaczenie ma też to, o czym rozmawiasz z innymi. I jak rozmawiasz.

I choć jeszcze niedawno Telegram wydawał się solidnym bastionem, różne konflikty, z którymi mierzy się jego twórca — Pavel Durov — i specyfika rządu jego kraju — Rosji — sprawiają, że nie wydaje mi się już tak wiarygodny w tym sensie jak wcześniej.

No i co wtedy?

Signal

Jeśli mówimy o komunikatorach, Signal jest najbardziej prywatny, wśród aplikacji głównego nurtu.

Ale oczywiście, żeby to działało, twoje otoczenie musi go przyjąć. Bo możesz zainstalować najprywatniejszą aplikację świata, ale jeśli nikt z twoich kontaktów jej nie używa, jej praktyczny wpływ będzie ograniczony.

Więc jeśli jest ktoś, z kim chcesz komunikować się szczególnie prywatnie, zainstalujcie oboje tę aplikację i gotowe.

Ale pamiętaj, że to nie eliminuje sytuacji, w której ktoś zrobi zrzut ekranu…

#6. Urządzenia

Do tej pory skupialiśmy się na usługach, ale prawda jest taka, że prywatność nie zaczyna się od VPN. Zaczyna się od urządzenia, z którego się łączysz.

Jeśli sprzęt jest skompromitowany, cała reszta nie ma znaczenia.

I mówię o tym na końcu, bo zmiana sprzętu albo systemu operacyjnego to prawdopodobnie krok, który powoduje największy opór z tego wszystkiego.

Na PC: Linux

Ponieważ nie używam Apple na komputerze, nie wiem, jak zarządza prywatnością, poza tym, że wyobrażam sobie, iż robi to dobrze. Przynajmniej tak sprzedaje to w reklamach.

To, co wiem, to że po latach używania Windows mam całkowitą jasność, że jest przeciwieństwem prywatności. Powody:

• Telemetria do serwerów Microsoft, której nie da się łatwo wyłączyć.
• Ciągłe prośby o wysyłanie danych.
• Wymuszanie konta Microsoft przy konfiguracji Windows 11 (choć wygląda na to, że może z tego będzie odwrót).
• Miliony użytkowników oznaczają, że hakerzy oraz twórcy wirusów i spyware skupiają się na tych urządzeniach, więc trzeba zawsze zachowywać czujność, dużo zdrowego rozsądku i mieć dobry antywirus.

Dlatego gdy chcemy zrobić skok ku większej prywatności, bardzo ciekawą opcją jest używanie Linuxa.

Nie dlatego, że jest magiczny albo automatycznie czyni cię niewidzialnym, tylko dlatego, że daje kilka realnych zalet:

• Zmniejsza malware i odsuwa cię od części ekosystemu najbardziej zatłoczonego wirusami i śmieciowym oprogramowaniem.
• Daje większą kontrolę nad systemem i większe bezpieczeństwo na poziomie uprawnień.
• Znacznie mniej inwazyjnej telemetrii.

Poza tym dla osób, które pracują głównie w przeglądarce, pakiecie biurowym, poczcie i narzędziach online, przejście na dystrybucję Linuxa taką jak Mint jest dziś dużo mniej traumatyczne niż lata temu.

Właściwie każdy może zrobić ten skok, bo interfejsy i UX bardzo się ujednoliciły.

Jasne, że to nie jest dla każdego i jeśli zależysz od bardzo konkretnego oprogramowania, może ci się to nie opłacać. Mnie też zdarzało się to przez lata ze względu na intensywne użycie Microsoft Office i pakietu Adobe, ale dziś są już alternatywy więcej niż przyzwoite. I żaden z komputerów, które kupiłem ostatnio, nie używa Windows.

Bo oprócz warstwy prywatności i bezpieczeństwa Linux jest lżejszy i lepiej zarządza zasobami systemu. Na słabszym sprzęcie działa lepiej.

A poza tym przy obecnych PC wydajność maszyn wirtualnych obejmuje nawet przypadek użycia bardzo specjalistycznego oprogramowania Windows.

Na telefonie: GrapheneOS

W smartfonach sprawa jest bardziej złożona.

Bo jeśli pomijasz Apple, masz tylko jedno rozwiązanie, żeby zwiększyć prywatność: przestać używać Androida. A to nie jest łatwe.

Masz GrapheneOS, system skupiony na bezpieczeństwie i prywatności, ale na dziś możesz go zainstalować wyłącznie na urządzeniach Google Pixel.

Czyli jeśli szukasz tego poziomu prywatności, nie komplikuj poszukiwań: już wiesz, jaki hardware jest kompatybilny.

Nie używam go i nigdy go nie używałem, więc nie wiem, jak skomplikowana będzie tu konfiguracja prywatności, ale jasne jest, że za taki poziom kontroli trzeba trochę zapłacić wysiłkiem.

Jeśli chcesz więcej prywatności na poziomie urządzeń…

Jeśli to wszystko wydało ci się mało i szukasz poziomu paranoi typu Julian Assange, zostawiam ci parę systemów do sprawdzenia:

• Pi-hole, z Raspberry Pi.
• Whonix, na twój PC.

I cóż, w całym artykule prawie nie mówiłem o bezpieczeństwie, ale do tego wszystkiego można dodać jeszcze dwa filary na wypadek, gdyby twój sprzęt został naruszony (gdyby go ukradziono albo ktoś uzyskał do niego dostęp):

• Menedżery haseł: ja używam Passbolt, ale są też inne, jak Bitwarden albo Proton Pass. Dzięki nim nie zapisujesz haseł w przeglądarce.
• Uwierzytelnianie dwuskładnikowe: jak Google Authenticator albo fizyczne klucze USB.

Oba systemy są proste i kosztem odrobiny wygody sprawią, że nasze dane będą dużo bezpieczniejsze.

Podejście praktyczne: oddzielanie kontekstów

Na koniec, gdybym miał streścić rozsądną strategię prywatności w jednej idei, byłoby to: jeśli możesz sobie na to pozwolić, nie mieszaj kontekstów.

Wróciłbym do idei, którą wyjaśniałem wcześniej: używania różnych profili przeglądarki zależnie od zastosowania, i rozwinąłbym ją:

Jeśli możesz sobie na to pozwolić, nie używaj tego samego:

• Urządzenia.
• Przeglądarki.
• Profilu przeglądarki.
• Adresu email.

Do użytku zawodowego i prywatnego.

A jeszcze lepiej: w ramach użytku prywatnego nie używaj tego samego profilu przeglądarki do Instagrama i do logowania się do konta bankowego.

Oddziel prywatny email (nowy z Proton) od publicznego (tego, którego używasz całe życie).

Jeśli do tej separacji kontekstów dodamy te zasady, o których już mówiliśmy:

• Nie przeglądaj zawsze z otwartymi sesjami.
• Nie zapisuj haseł.
• Nie podawaj prawdziwych danych z rozpędu ani nie centralizuj całego życia cyfrowego w jednej tożsamości.

Prywatność bardzo się poprawia.

Żeby to osiągnąć, powiedziałbym, żebyś pomyślał o tych obszarach:

1. Praca.
2. Czas wolny:
• Zakupy.
• Główne rejestracje (banki, usługi jak prąd, internet, woda).
• Rejestracje drugorzędne (Netflix).
• Komunikacja osobista (sieci społecznościowe, WhatsApp).
• Testy albo usługi o niskim zaufaniu.

Gdzie masz dwa urządzenia (służbowe i prywatne), a dla każdego obszaru prywatnego inny profil przeglądarki.

Już samo to, bez instalowania VPN czy Brave, profilowanie twojego śladu cyfrowego drastycznie spada, tak samo jak zmniejsza się wpływ wycieków.

Ale oczywiście zawsze lepiej dodać te warstwy. Więc jeśli chcesz większej prywatności, najlepiej zastosuj pełny protokół. Wystarczy, że przejdziesz krok po kroku to, co ci opisałem:

1. Załóż konto w VPN.
2. Zacznij używać Brave i oddzielaj zastosowania w różnych profilach.
3. Utwórz prywatny email w Proton, którego nie dasz (prawie) nikomu.
4. Używaj różnych tożsamości do każdej rejestracji z AliasVault.

Do tego miejsca podstawy. Zaawansowane rzeczy to:

• Zacznij używać Signal z tym, z kim trzeba.
• Zamień Windows na Linux.

To wszystko jest więcej niż wykonalne dla każdego, kto codziennie używa komputera i telefonu.

To nie jest trudne ani powolne i, poza przeskokiem na Linux, który może być odrobinę bardziej złożony, w kilka godzin będziesz mieć całą resztę skonfigurowaną, więc pokonaj lenistwo i przestań narzekać, że prywatność w internecie nie istnieje.

Podsumowanie

Nałożenie warstwy prywatności w internecie nie polega na wyprowadzce na wieś i rezygnacji z internetu na zawsze. Chodzi o odzyskanie części kontroli.

Nad twoimi danymi, prywatnością i tożsamością. Przynajmniej cyfrową.

Przestać domyślnie rozdawać dane, utrudnić śledzenie, ograniczyć łatwe korelacje i przyjąć, że choć całkowita prywatność nie istnieje, całkowita ekspozycja też nie jest obowiązkowa.

Z porządną bazą na urządzeniach, VPN, czystą przeglądarką, bardziej prywatnym emailem i różnymi tożsamościami do rejestracji, możesz już mocno poprawić swoją prywatność bez popadania w obłęd.

A to, w czasach, w których dane są nową ropą, wcale nie jest mało.